🌍 İran'da Ne Kadar Nadirsin?

📅 Ekinoksla Başlayan Yıl

İran'da bir devlet dairesinin kaydettiği doğum tarihi Gregoryen değildir. Anayasanın 17. maddesi ülkenin resmi takvimini Hicret'ten başlatıyor, hem güneş hem ay Hicri takvimlerini tanıyor ve devlet dairelerini güneş takvimine bağlıyor. O takvim hukuken 31 Mart 1925'te kabul edildi ve 622 yılından sayıyor; yani 21 Mart 2026 ile 20 Mart 2027 arasındaki yıl 1405.

Aylar eşit değil — ilk altısı 31, sonraki beşi 30, sonuncusu 29 ya da 30 gün — ama doğum günü açısından asıl mesele başlangıç. Sabit bir tarih değil. 1 Ferverdin, gece yarısı başlangıcı ilkbahar ekinoksu anına en yakın düşen gündür: ekinoks Tahran saatiyle öğleden önce olursa o gün 1 Ferverdin olur, öğleden sonra olursa yıl ertesi gün başlar. Yani yıl, Tahran'a göre hesaplanan astronomik bir ana çakılı; Nevruz yıla göre 19, 20 ya da 21 Mart'a düşüyor; ve belirli bir İran ayı ve gününe karşılık gelen Gregoryen tarih yıldan yıla bir gün kayabiliyor — bir tarihi doğum günü nadirliği aracına girmeden önce bilmekte fayda var.

🩸 İran'da Kan Toplamasına Kimin İzni Var

Yukarıdaki kan tablosunun bir yerden gelmesi gerekiyor ve İran'da gelebileceği neredeyse tek bir yer var. 1974'te bir meclis kanunu, transfüzyonun her aşamasını — bağışçı bulmaktan kan bileşenleri üretmeye ve kan ürünlerini teslim etmeye kadar — tek bir kurumun altında toplamak için İran Kan Transfüzyon Kuruluşu'nu kurdu. Aynı kanun diğer bütün kamu ve özel kuruluşlara her türlü kan transfüzyonu faaliyetini yasakladı. 2007'den beri kurum yalnızca ücretsiz gönüllü bağışçılardan kan alıyor.

Yukarıdaki satırların bir nüfus sayımına değil bağışçı ve hastane çalışmalarına dayanmasının, buradaki ulusal bir yüzdenin sayım değil tahmin olmasının nedeni bu. Bağışçılar, uygunluk kurallarını karşılamış, kendileri başvuran yetişkinler; rastgele bir örneklem değil. Yayımlanan rakamlar da değişiyor: batıdaki İlam'da kan transfüzyon servisine gelen 1.534 bağışçıyla yapılan 2014 tarihli bir çalışma, yukarıdaki sekiz satırın ima ettiği 86/14 dağılımına karşılık %91,1 Rh pozitif ve %8,9 Rh negatif buldu.

🏛️ Anayasanın Adını Andığı Topluluklar

İran anayasası tanıdığı dini azınlıkların adını sayıyor, sonra da onlara sandalye ayırıyor. 13. madde, tanınan tek dini azınlıkların İranlı Zerdüştler, Yahudiler ve Hristiyanlar olduğunu; bunların kanun çerçevesinde ayinlerini yapmakta, kişisel hâl ve dini eğitim konularında kendi dinlerine uymakta serbest olduğunu söylüyor. 64. madde bunu Meclis'te, yani parlamentoda sandalyeye çeviriyor.

Zerdüştler bir temsilci, Yahudiler bir temsilci seçiyor. Asuri ve Keldani Hristiyanlar aralarında ortak tek bir temsilci seçiyor. Ermeni Hristiyanlar iki temsilci seçiyor — biri ülkenin kuzeyi, biri güneyi için; yani o sandalyeler topluluk kadar coğrafyaya göre de bölünmüş. Toplam beş, her biri anayasa metninin kendisinde adıyla anılıyor. Aynı belge yazı konusunda da bir o kadar açık: 15. madde Farsçayı resmi dil ve yazı yapıyor, resmi belgelerin, yazışmaların ve ders kitaplarının Farsça olmasını şart koşuyor; basında ve kitle iletişim araçlarında bölgesel dillere ve okullarda bu dillerin edebiyatının öğretilmesine ise izin veriyor.

Kaynaklar ve gerçekte neyi ölçtükleri

88M kutusu, bir İran sayımından değil, Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası tahminlerinden yuvarlanmış. İran'ın en son ulusal Nüfus ve Konut Sayımı 2016'da İran İstatistik Merkezi tarafından yapıldı ve yaklaşık 79,9 milyon saydı. Kan yüzdeleri herhangi bir nüfus sayımından değil, bağışçı ve hastane çalışmalarından geliyor — 1974 tarihli bir kanundan beri ülkede kan toplamasına izin verilen tek kurum İran Kan Transfüzyon Kuruluşu olduğu için elde olan şey bağışçı kayıtları. Boy rakamı bir araya getirilmiş ulusal sağlık anketlerinden geliyor. Bu sayfadaki her göz ve saç rengi yüzdesi ise arkasında kurumsal bir kaynak olmayan bir tahmin — bkz. Veri Kaynakları. Son kontrol: Eylül 2026.

Orta Doğu — Yakındaki Ülkeleri Karşılaştır